تلاش حکومت برای خاموشی دانشگاهها؛ تهدید به غیرحضوری شدن کلاسها و افزایش ممنوعالورودیها
محمد یراحی
...خوب بودن کافیست
در روزهای گذشته، دانشگاههای ایران بار دیگر به کانون اعتراضات مردمی تبدیل شدند. آنچه در روز چهارشنبه ۶ اسفند ۱۴۰۴ رخ داد، صرفاً ادامه تجمعات دانشجویی نبود، بلکه نشانهای از شکاف عمیق اجتماعی و سیاسی در کشور به شمار میرفت.
برای پنجمین روز متوالی، دانشجویان در شهرهای مختلف علیه سرکوب، خشونت و سیاستهای حکومتی دست به اعتراض زدند. منابع مستقل دانشجویی از تداوم تجمعات در دستکم ۶۳ دانشگاه خبر دادند. همزمان، نهادهای امنیتی و مسئولان دانشگاهی تلاش گستردهای برای ایجاد فضای ارعاب و کنترل به نمایش گذاشتند.
یکی از تأثیرگذارترین صحنهها، قرائت نام دانشجویان جانباخته بود. در دانشگاه هنر تهران، دانشجویان با در دست داشتن تصاویر و پلاکاردها، یاد کشتهشدگان اعتراضات را گرامی داشتند. نامهایی چون امیرعلی زارعی در میان جمع خوانده شد — یادآوری اینکه پشت هر آمار، انسانی با زندگی ناتمام وجود دارد.
شعارهایی چون «زن، زندگی، آزادی»، «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» و دیگر شعارهای اعتراضی در تجمعات طنینانداز شد. همچنین در برخی دانشگاهها پرچم شیر و خورشید به نشانه اعتراض برافراشته شد.
فضای امنیتی دانشگاهها بهشدت تشدید شد. گزارشها از استقرار گسترده نیروهای حراست و بسیج، کنترل شدید ورودیها و محدودسازی رفتوآمد دانشجویان حکایت داشت. در مواردی نیز تعدادی از دانشجویان توسط نیروهای لباسشخصی بازداشت و ساعاتی بعد آزاد شدند.
شیوههای اعتراض متنوع بود؛ از تجمعات پرشعار تا تحصنهای سکوت. در دانشگاه بهشتی، تحصن سکوت دانشجویان به همخوانی سرودهای اعتراضی تبدیل شد. شاهدان عینی از حضور نیروهای بسیج و تلاش برای ایجاد فضای رعب خبر دادند.
در سایر شهرها از جمله مشهد، شیراز و کرج نیز تجمعات مشابهی برگزار شد. در برخی موارد، دانشگاهها تعطیل یا ورودیها مسدود شد تا از شکلگیری اعتراضات جلوگیری شود.
در کنار این رویدادها، فشارهای انضباطی بهشدت افزایش یافت. صدها دانشجو با ممنوعالورود شدن به دانشگاه یا احضار به کمیتههای انضباطی مواجه شدند. تنها در دانشگاه تهران دهها مورد محرومیت از ورود گزارش شده است.
همزمان، مقامات حکومتی بحث غیرحضوری شدن کلاسها را مطرح کردهاند — نه به دلایل آموزشی یا بهداشتی، بلکه بهعنوان ابزاری برای کنترل فضای دانشگاه. برخی نمایندگان مجلس فضای «دوقطبی» دانشگاهها را تهدیدی برای منافع ملی توصیف کردند.
مقامات قضایی نیز با ادبیاتی تهدیدآمیز از احتمال ورود مستقیم دستگاه قضایی به دانشگاهها سخن گفتند؛ موضعی که نشاندهنده نگاه امنیتی به محیطهای علمی است.
گزارشها همچنین از افزایش نظارت، کنترل هویت در ورودیها و حضور نیروهای امنیتی در پوشش دانشجو حکایت دارد.
آنچه امروز در دانشگاههای ایران جریان دارد، فراتر از چند تجمع پراکنده است. این رخدادها بازتاب تقابل میان مطالبات نسلی جوان با ساختار قدرت است. دانشگاه همواره محل شکلگیری اندیشه انتقادی بوده — و درست به همین دلیل، در بزنگاههای تاریخی به نقطه تنش بدل میشود.
وقتی دانشگاه به فضای امنیتی تبدیل شود، پرسش فقط درباره آموزش نیست — بلکه درباره آینده نسلی است که میخواهد صدایش شنیده شود.